WELL Building Standard

Τα κτίρια δεν αξιολογούνται πλέον μόνο βάσει της κατανάλωσης ενέργειας. Το νέο διεθνές πρότυπο WELL μετρά κάτι πιο σύνθετο – την ποιότητα του περιβάλλοντος για τον άνθρωπο που ζει και εργάζεται μέσα σε αυτό. Και ο αέρας είναι το πρώτο και σημαντικότερο κριτήριο αυτού του προτύπου.

Από πού προήλθε το WELL – η ιστορία του

Στις αρχές της δεκαετίας του 2010, στον κατασκευαστικό κλάδο κυριαρχούσε μία προσέγγιση: μείωση της κατανάλωσης ενέργειας, μείωση των εκπομπών CO₂.

Ακριβώς τότε αναπτύσσονταν ενεργά τα πρότυπα LEED (Leadership in Energy and Environmental Design), BREEAM (Building Research Establishment Environmental Assessment Method) και DGNB (Γερμανικό Συμβούλιο Βιώσιμης Δόμησης), τα οποία αξιολογούσαν τα κτίρια πρωτίστως ως τεχνικά συστήματα – από την άποψη των πόρων, των υλικών και της περιβαλλοντικής επίπτωσης. Ωστόσο, δεν τίθετο σχεδόν καθόλου το βασικό ερώτημα: πώς αισθάνεται ο άνθρωπος μέσα σε αυτά τα κτίρια;

LEED, BREEAM, DGNB – όλα αυτά τα πρότυπα αξιολογούσαν τα κτίρια ως τεχνικά συστήματα. Όμως κανείς δεν ρωτούσε: και πώς αισθάνονται οι άνθρωποι μέσα σε αυτά;

Την ίδια περίοδο, ο Αμερικανός επιχειρηματίας και επενδυτής Paul Scialla αποφάσισε να καλύψει αυτό το κενό. Το 2013, στο πλαίσιο της Clinton Global Initiative, η εταιρεία του Delos ίδρυσε το International WELL Building Institute (IWBI) – έναν μη κερδοσκοπικό οργανισμό, με στόχο μια απλή ιδέα: τα κτίρια πρέπει να βελτιώνουν ενεργά την υγεία των ανθρώπων, όχι απλώς να μην τους βλάπτουν.

Το 2014, μετά από ένα διετές πιλοτικό πρόγραμμα και ανεξάρτητη επιστημονική αξιολόγηση, κυκλοφόρησε η πρώτη δημόσια έκδοση – το WELL v1. Το πρότυπο έλαβε αμέσως ανεξάρτητη πιστοποίηση από την Green Business Certification Inc. (GBCI) – τον ίδιο οργανισμό που διαχειρίζεται το LEED. Αυτό εξασφάλισε την εμπιστοσύνη της αγοράς από την πρώτη κιόλας ημέρα.

Το 2020, το IWBI κυκλοφόρησε το WELL v2 – μια σημαντικά διευρυμένη έκδοση με αυστηρότερα κριτήρια, ανατροφοδότηση από χιλιάδες έργα σε όλο τον κόσμο και διευρυμένη λίστα τύπων κτιρίων.

Ποιος και πώς ρυθμίζει το πρότυπο

Το WELL δεν είναι κρατικό πρότυπο ούτε οδηγία της ΕΕ. Είναι ένα εθελοντικό πρότυπο της αγοράς, το οποίο διαχειρίζονται τρεις ανεξάρτητοι φορείς:

IWBI (International WELL Building Institute) – αναπτύσσει και επικαιροποιεί τις απαιτήσεις του προτύπου, διεξάγει εκπαίδευση και πιστοποίηση ειδικών (WELL AP).

GBCI (Green Business Certification Inc.) – πραγματοποιεί ανεξάρτητη τριμερή πιστοποίηση έργων. Παραλαμβάνει την τεκμηρίωση, οργανώνει επιτόπιους ελέγχους.

Ανεξάρτητοι ελεγκτές (WELL Assessors) – διαπιστευμένοι ειδικοί που διεξάγουν τον έλεγχο απευθείας στο ακίνητο.

Το πιστοποιητικό ισχύει για 3 χρόνια, μετά τα οποία το έργο περνά από νέο έλεγχο. Αυτό διαφοροποιεί ουσιαστικά το WELL από τα περισσότερα δομικά πρότυπα, όπου το πιστοποιητικό αποκτάται μία φορά και ισχύει για πάντα.

10 έννοιες: τι ακριβώς αξιολογεί το πρότυπο

Το WELL v2 αξιολογεί το κτίριο βάσει 10 κατηγοριών. Κάθε κατηγορία περιλαμβάνει ένα σύνολο υποχρεωτικών προϋποθέσεων (preconditions) και προαιρετικών επιλογών, για τις οποίες δίνονται βαθμοί:

Air (Αέρας)

Σχετικά με την ποιότητα του αέρα στον χώρο: ελαχιστοποίηση ρύπων, σωστός αερισμός και έλεγχος επιβλαβών ουσιών, ώστε οι άνθρωποι να αναπνέουν με ασφάλεια και άνεση.

Water (Νερό)

Σχετικά με την πρόσβαση σε καθαρό και ασφαλές νερό: έλεγχος της ποιότητας του πόσιμου νερού, των συστημάτων ύδρευσης και της υγιεινής.

Nourishment (Διατροφή)

Σχετικά με υγιεινές διατροφικές συνήθειες: πρόσβαση σε υγιεινές τροφές, διαφάνεια στη σύνθεση των προϊόντων και ενθάρρυνση της σωστής διατροφής.

Light (Φως)

Σχετικά με τον φωτισμό που υποστηρίζει την όραση και τους βιολογικούς ρυθμούς: επαρκής φυσικός φωτισμός και σωστός τεχνητός φωτισμός για άνεση και παραγωγικότητα.

Movement (Κίνηση)

Σχετικά με την ενθάρρυνση της φυσικής δραστηριότητας: ο χώρος πρέπει να «ωθεί» σε περισσότερη κίνηση – σκάλες, βολικές διαδρομές, ενεργό περιβάλλον.

Thermal Comfort (Θερμική άνεση)

Σχετικά με άνετη θερμοκρασία και υγρασία: ώστε ο άνθρωπος να μην αισθάνεται ούτε κρύο ούτε ζέστη σε διάφορες ζώνες του κτιρίου.

Sound (Ακουστική)

Σχετικά με το επίπεδο θορύβου: έλεγχος του θορύβου και ποιοτική ακουστική για συγκέντρωση, ξεκούραση και άνεση.

Materials (Υλικά)

Σχετικά με την ασφάλεια των υλικών: ελαχιστοποίηση τοξικών ουσιών σε έπιπλα, φινιρίσματα και δομικά υλικά.

Mind (Ψυχική υγεία)

Σχετικά με την ψυχολογική κατάσταση: μείωση του στρες, υποστήριξη της συγκέντρωσης, της συναισθηματικής ισορροπίας και της γενικής ευεξίας.

Community (Κοινότητα)

Σχετικά με την αλληλεπίδραση των ανθρώπων: δημιουργία περιβάλλοντος που υποστηρίζει την επικοινωνία, τη συμπερίληψη και το αίσθημα του ανήκειν.

Με βάση τους βαθμούς που συγκεντρώνει, το έργο λαμβάνει επίπεδο: Bronze / Silver / Gold / Platinum.

Γιατί ο αέρας είναι η πρώτη και βασική έννοια

Η έννοια Air στο WELL δεν είναι απλώς «αερισμός». Είναι ένα ολοκληρωμένο σύστημα απαιτήσεων, το οποίο ρυθμίζει:

• τους ελάχιστους όγκους παροχής φρέσκου αέρα (σε κυβικά μέτρα ανά άτομο ανά ώρα)
• τα ανώτατα επιτρεπτά όρια συγκέντρωσης: CO₂ (διοξείδιο του άνθρακα) – το αέριο που εκπνέουμε, δείκτης της «ασφυξίας» ενός χώρου και του αερισμού του, PM2.5 (λεπτόκοκκη σκόνη ≤2,5 µm) – τα πιο επικίνδυνα σωματίδια, διεισδύουν στους πνεύμονες και στο αίμα, PM10 (σκόνη ≤10 µm) – μεγαλύτερα σωματίδια σκόνης, επηρεάζουν την αναπνευστική οδό, TVOC (συνολική ποσότητα πτητικών οργανικών ενώσεων) – αναθυμιάσεις από έπιπλα, χρώματα, πλαστικά, οικιακά καθαριστικά, NO₂ (διοξείδιο του αζώτου) – προέρχεται από τις μεταφορές, τις εστίες αερίου· ερεθίζει τους πνεύμονες, όζον (O₃) – αέριο που στην ύπαιθρο προστατεύει από την υπεριώδη ακτινοβολία, αλλά σε εσωτερικό χώρο είναι τοξικό
• απαιτήσεις διήθησης (κλάσεις φίλτρων MERV/ISO)
• έλεγχο της υγρασίας (40–60% – το βέλτιστο εύρος)
• απαγόρευση ορισμένων χημικών ουσιών σε δομικά υλικά και έπιπλα
• παρακολούθηση της ποιότητας του αέρα σε πραγματικό χρόνο

Ακριβώς εδώ η ανάκτηση θερμότητας παύει να είναι επιλογή και γίνεται εργαλείο συμμόρφωσης με το πρότυπο.

Τα συστήματα αερισμού με ανάκτηση θερμότητας εξασφαλίζουν σταθερή, οργανωμένη ανανέωση αέρα – ακριβώς αυτό που απαιτεί το WELL. Ένα ανοιχτό παράθυρο δύο φορές την ημέρα δεν λύνει αυτό το πρόβλημα: δεν ελέγχει τον όγκο, δεν φιλτράρει τον εισερχόμενο αέρα και δεν παρακολουθεί το CO₂.

Κλίμακα και διάδοση: από 6 έργα σε 5 δισεκατομμύρια τετραγωνικά πόδια

Η ανάπτυξη του WELL σε αριθμούς:

• 2014 – το πρότυπο ξεκινά. 6 πρώτα πιστοποιημένα έργα.
• 2016 – πάνω από 200 έργα σε 21 χώρες.
• 2020 – κυκλοφορία του WELL v2, επέκταση σε νέους τύπους κτιρίων.
• 2024 – πάνω από 5 δισεκατομμύρια τετραγωνικά πόδια έργων WELL σε 130+ χώρες, περίπου 25 εκατομμύρια ένοικοι και χρήστες.

Σήμερα, ανάμεσα στις εταιρείες που είναι πιστοποιημένες με WELL ή επιδιώκουν πιστοποίηση, βρίσκονται πάνω από 71 εταιρείες από τη λίστα Fortune 500. Δεν πρόκειται πλέον για ένα περιθωριακό «πράσινο» χαρακτηριστικό, αλλά για ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στην αγορά ακινήτων.

Πώς ένα έργο αποκτά πιστοποίηση WELL: 5 βήματα

• Εγγραφή: Η ομάδα του έργου εγγράφεται στην πλατφόρμα του IWBI, επιλέγει τύπο κτιρίου και καταβάλλει τέλος εγγραφής (από 1.500 έως 10.000 δολάρια, ανάλογα με τον τύπο και το μέγεθος του ακινήτου).
• Τεκμηρίωση: Συγκεντρώνεται πακέτο εγγράφων: τεχνικές προδιαγραφές, σχέδια, στοιχεία για τα υλικά, τα συστήματα αερισμού και φωτισμού.
• Επιτόπιος έλεγχος: Ένας διαπιστευμένος WELL Assessor επισκέπτεται το ακίνητο όχι νωρίτερα από έναν μήνα μετά την εγκατάσταση των χρηστών, πραγματοποιεί μετρήσεις και οπτική αξιολόγηση.
• Έρευνα ενοίκων: Για κτίρια με πάνω από 10 άτομα – υποχρεωτική έρευνα σχετικά με την ικανοποίηση από τις συνθήκες παραμονής και την ποιότητα του περιβάλλοντος.
• Απονομή επιπέδου: Με βάση τους βαθμούς – Silver, Gold ή Platinum. Το πιστοποιητικό ισχύει για 3 χρόνια.

Το WELL στην Ουκρανία: πού βρισκόμαστε και προς τα πού κατευθυνόμαστε

Στην Ουκρανία, η πιστοποίηση WELL είναι προς το παρόν σπάνια. Αν κοιτάξει κανείς το επίσημο μητρώο WELL, στην Ουκρανία υπάρχουν αυτή τη στιγμή μόλις 4 έργα – αυτό δείχνει καλά ότι η αγορά μόλις αρχίζει να διαμορφώνεται και έχει ακόμη μεγάλο περιθώριο ανάπτυξης.

Ωστόσο η τάση είναι εμφανής. Η ανασυγκρότηση και οι νέες κατασκευές μετά τον πόλεμο πραγματοποιούνται στο πλαίσιο αυστηρών απαιτήσεων ενεργειακής απόδοσης: η Ουκρανία έχει δεσμευτεί να φέρει όλα τα νέα κτίρια στο πρότυπο nZEB (nearly zero-energy buildings) έως το 2027. Υπό αυτή τη μετάβαση, το WELL γίνεται το λογικό επόμενο βήμα – από το «αποδοτικό κτίριο» στο «υγιές κτίριο».

Για έναν αρχιτέκτονα ή σχεδιαστή, αυτό σήμερα αποτελεί στρατηγικό πλεονέκτημα: πελάτες premium και διεθνείς developers ήδη ρωτούν για το WELL. Ο ειδικός που κατανοεί το πρότυπο και μπορεί να το ενσωματώσει σωστά σε ένα έργο γίνεται ηγέτης στον κλάδο του.

WELL vs LEED: ποια είναι η διαφορά;

Εδώ μπορεί να προκύψει ένα αρκετά λογικό ερώτημα: γιατί χρειάζεται το WELL, αφού υπάρχει το LEED; Η απάντηση βρίσκεται ακριβώς στην εστίαση:

Το LEED εστιάζει στο κτίριο ως μηχανικό και περιβαλλοντικό σύστημα: αξιολογεί πόσο αποδοτικά χρησιμοποιούνται οι πόροι – ενέργεια, νερό, υλικά – καθώς και πώς το ακίνητο εντάσσεται στο περιβάλλον (τοποθεσία, μεταφορές, περιβαλλοντική επίπτωση). Αφορά τη μείωση του κόστους και του περιβαλλοντικού αποτυπώματος του κτιρίου σε όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής του. Δηλαδή, το LEED απαντά στο ερώτημα: πόσο αποδοτικό και οικολογικό είναι αυτό το κτίριο ως αντικείμενο;

Το WELL, αντίθετα, εστιάζει όχι στο κτίριο, αλλά στον άνθρωπο μέσα σε αυτό – στο πώς ο χώρος επηρεάζει την υγεία, την ευεξία και την παραγωγικότητα. Αξιολογεί την ποιότητα του αέρα, του νερού, του φωτός, της ακουστικής, τη θερμική άνεση, αλλά ακόμη και θέματα όπως το στρες, ο ύπνος και οι συμπεριφορικές συνήθειες. Το WELL απαντά σε ένα άλλο ερώτημα: πώς επηρεάζει αυτό το κτίριο τον άνθρωπο που ζει ή εργάζεται σε αυτό;

Η βασική διαφορά είναι απλή: το LEED αφορά την αποδοτικότητα του κτιρίου, το WELL – την ποιότητα ζωής μέσα σε αυτό.

Δεν ανταγωνίζονται – αλληλοσυμπληρώνονται.

IWBI (International WELL Building Institute) – ο Διεθνής Οργανισμός του προτύπου WELL, που αναπτύσσει και εφαρμόζει το πρότυπο WELL.

USGBC (U.S. Green Building Council) – το Συμβούλιο Βιώσιμης Δόμησης των ΗΠΑ, που δημιούργησε το πρότυπο LEED.

Το IWBI και το USGBC ανέπτυξαν μάλιστα ένα απλοποιημένο σχήμα για την ταυτόχρονη απόκτηση πιστοποιήσεων LEED και WELL. Στην πράξη αυτό έχει σημασία, καθώς ένα κτίριο μπορεί να είναι ενεργειακά αποδοτικό (LEED), αλλά ταυτόχρονα να έχει προβλήματα με την ποιότητα του αέρα ή τον φωτισμό – ακριβώς αυτές τις πτυχές καλύπτει το WELL.

Ο ρόλος του αερισμού στη συμμόρφωση με το WELL

Η έννοια Air στο WELL αποτελείται από συγκεκριμένους αριθμούς και τεχνικές απαιτήσεις, όχι γενικές συστάσεις. Συγκεκριμένα:

• Το επίπεδο CO₂ στον χώρο δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 800–1000 ppm – πάνω από αυτό το όριο μειώνεται η συγκέντρωση και η παραγωγικότητα.
• Η συγκέντρωση πτητικών οργανικών ενώσεων (TVOC) – περιορίζεται από αυστηρά όρια για κάθε ομάδα ουσιών.
• Η πολλαπλότητα ανανέωσης αέρα – υπολογίζεται βάσει του τύπου χώρου και του αριθμού των ενοίκων.
• Η κλάση διήθησης – τουλάχιστον MERV-13 για τους περισσότερους τύπους κτιρίων.

Τα συστήματα αερισμού με ανάκτηση θερμότητας – όπως η PRANA – εξασφαλίζουν ακριβώς αυτή την οργανωμένη, ελεγχόμενη ανανέωση αέρα χωρίς απώλεια θερμότητας. Αυτό όχι μόνο ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του WELL, αλλά μειώνει και το λειτουργικό κόστος για θέρμανση και κλιματισμό.

Τι σημαίνει αυτό για το έργο σας;

Το WELL δεν είναι ένα γραφειοκρατικό πιστοποιητικό για χάρη του πιστοποιητικού. Είναι μια δομημένη απάντηση στο ερώτημα: «Πώς επηρεάζει το κτίριο τους ανθρώπους που βρίσκονται μέσα σε αυτό;»

Για τον αρχιτέκτονα και τον σχεδιαστή αυτό σημαίνει:

• Να λαμβάνει υπόψη την ποιότητα του αέρα, τον φωτισμό και την ακουστική ήδη από το στάδιο της αρχικής ιδέας, όχι να τα προσθέτει στο τέλος.
• Να γνωρίζει ποια δομικά υλικά πληρούν τις απαιτήσεις σχετικά με τις VOC και ποια όχι.
• Να μπορεί να εξηγήσει στον πελάτη τη διαφορά ανάμεσα σε ένα «όμορφο κτίριο» και ένα «κτίριο που υποστηρίζει την υγεία».
• Να είναι έτοιμος για ερωτήματα από developers που δραστηριοποιούνται στη διεθνή αγορά.

Θέλετε να μάθετε πώς οι λύσεις αερισμού της PRANA βοηθούν στην επίτευξη των απαιτήσεων της έννοιας WELL Air στα έργα σας; Επικοινωνήστε με το τεχνικό μας τμήμα για συμβουλευτική υποστήριξη.