Σύνδρομο του Άρρωστου Κτιρίου: αιτίες και λύσεις

Περίπου το 90% του χρόνου της ζωής του, ο άνθρωπος τον περνά σε εσωτερικούς χώρους. Στο σπίτι, σε καφετέριες, στη δουλειά, στο σχολείο ή στο πανεπιστήμιο. Όλο και περισσότερο, επιστήμονες και γιατροί τονίζουν τη σημασία ενός ποιοτικού εσωτερικού μικροκλίματος, καθώς η ποιότητα του αέρα στους κλειστούς χώρους διαμορφώνει κυριολεκτικά την υγεία μας από τη γέννηση έως τα βαθιά γεράματα.

Ο ανθρώπινος οργανισμός μπορεί να αντιδράσει στην κακή ποιότητα του εσωτερικού αέρα. Μερικές φορές, όταν βρισκόμαστε μέσα σε ένα κτίριο, νιώθουμε κόπωση και πονοκέφαλο, όμως μόλις βγούμε από τον χώρο και βρεθούμε στον καθαρό αέρα, όλα τα συμπτώματα εξαφανίζονται ξαφνικά. Αυτό μπορεί να είναι αποτέλεσμα ενός «άρρωστου» χώρου.

Τι είναι το «σύνδρομο του άρρωστου κτιρίου»;

Το «Σύνδρομο του Άρρωστου Κτιρίου» (αγγλ. SBS, «Sick Building Syndrome») είναι ένας όρος που χρησιμοποιείται για να περιγράψει την κακή σωματική κατάσταση ενός ανθρώπου, χωρίς σαφώς διαγνωσμένη ασθένεια, που σχετίζεται με την παραμονή του σε χώρο με δυσμενές μικροκλίμα. Σε αυτή την περίπτωση, η κατάσταση του ανθρώπου συνήθως βελτιώνεται μόλις εγκαταλείψει το συγκεκριμένο κτίριο.

Διακρίνονται δύο ομάδες διαταραχών της υγείας που οφείλονται στην επίδραση του εσωτερικού περιβάλλοντος κατοικίας:

Ασθένειες που σχετίζονται με κτίρια (BRI, Building Related Illness) – όρος που χρησιμοποιείται όταν εντοπίζονται συμπτώματα μιας διαγνωσμένης ασθένειας, η οποία μπορεί να συνδεθεί άμεσα με τοξίνες ή ρύπους που μεταφέρονται μέσω του αέρα του χώρου (ΠΟΕ – πτητικές οργανικές ενώσεις).

*Ο όρος Πτητικές Οργανικές Ενώσεις εξετάστηκε σε προηγούμενο άρθρο.

Η δεύτερη ομάδα ονομάζεται «σύνδρομο του άρρωστου κτιρίου» (SBS, Sick Building Syndrome). Πρόκειται για οξείες διαταραχές της υγείας και δυσφορία που εμφανίζονται σε συγκεκριμένο χώρο και σχεδόν εξαφανίζονται πλήρως όταν ο άνθρωπος τον εγκαταλείπει.

Σε έκθεση της Επιτροπής του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας του 1984 αναφερόταν ότι έως και το 30% των νέων ή ανακαινισμένων κτιρίων παγκοσμίως μπορεί να αποτελεί αντικείμενο υπερβολικού αριθμού παραπόνων σχετικά με την ποιότητα του εσωτερικού αέρα (IAQ). Συχνά η κατάσταση αυτή είναι προσωρινή, ωστόσο ορισμένα κτίρια αντιμετωπίζουν μακροχρόνια προβλήματα.

Με την έντονη ανάπτυξη του κατασκευαστικού κλάδου παγκοσμίως, το ποσοστό αυτό συνεχώς αυξάνεται. Τα προβλήματα αυτά προκύπτουν όταν υπάρχει απόκλιση από την αρχική μελέτη ή τους κανόνες λειτουργίας, υπερβολική ενεργειακή αναβάθμιση του κτιρίου και ανεπαρκές σύστημα αερισμού.

Συμπτώματα του Συνδρόμου του Άρρωστου Κτιρίου

Στα πιθανά συμπτώματα που μπορεί να προκαλέσει το SBS περιλαμβάνονται:

• πονοκέφαλος και ζάλη
• ναυτία
• πόνοι και δυσφορία στο σώμα
• κόπωση
• αίσθηση «βαρύ» ή «μπαγιάτικου» αέρα
• αίσθημα έλλειψης αέρα, σφίξιμο στο στήθος
• κακή συγκέντρωση
• ξηρότητα βλεννογόνων και δέρματος
• ερεθισμός στο λαιμό

Το SBS μπορεί να προκληθεί από:

• κτίρια με κακό αερισμό
• υψηλά επίπεδα σκόνης
• καπνό τσιγάρου
• δωμάτια με κακό φωτισμό
• παρουσία μούχλας ή μυκήτων
• χημικές ουσίες στον αέρα από καθαριστικά προϊόντα
• ζέστη ή χαμηλή υγρασία

Πώς να εντοπίσετε το «Σύνδρομο του Άρρωστου Κτιρίου»;

Τα συμπτώματα που νιώθετε στο σπίτι ή στη δουλειά ενδέχεται να είναι μια απλή εποχική αλλεργία ή κρυολόγημα, για την ανάρρωση από το οποίο χρειάζεται απλώς λίγος χρόνος. Για να διαπιστώσετε με βεβαιότητα αν η κατάσταση αυτή οφείλεται σε SBS, θα πρέπει να πραγματοποιηθεί επιθεώρηση του κτιρίου. Η επιθεώρηση περιλαμβάνει:

• συνέντευξη με τους ενοίκους ή τους εργαζόμενους του κτιρίου σχετικά με τα συμπτώματα που νιώθουν σε συγκεκριμένους χώρους
• έλεγχο του συστήματος θέρμανσης, αερισμού και κλιματισμού (HVAC) για ρύπους στους αεραγωγούς
• οπτική επιθεώρηση του κτιρίου για τον εντοπισμό πηγών ρύπανσης, όπως περιττώματα τρωκτικών, στάσιμο νερό ή εμφάνιση μούχλας/μυκήτων
• δειγματοληψία αέρα για τον προσδιορισμό της συγκέντρωσης ρύπων

Τρόποι επίλυσης του προβλήματος του συνδρόμου του άρρωστου κτιρίου

Η επίλυση του προβλήματος συνήθως περιλαμβάνει έναν συνδυασμό από τα εξής μέτρα:

• ο έλεγχος και η βελτιστοποίηση των πηγών ρύπανσης αποτελούν μία από τις πιο αποτελεσματικές μεθόδους βελτίωσης της ποιότητας του εσωτερικού αέρα (IAQ), υπό την προϋπόθεση ότι οι πηγές αυτές έχουν εντοπιστεί και μπορούν να ρυθμιστούν. Στα βασικά πρακτικά μέτρα περιλαμβάνονται: η προγραμματισμένη συντήρηση των συστημάτων αερισμού και κλιματισμού (τακτικός καθαρισμός και αντικατάσταση φίλτρων)· η απομάκρυνση δομικών στοιχείων που έχουν υποστεί ζημιά από υγρασία (μούχλα/μύκητες)· η απαγόρευση ή ο περιορισμός του καπνίσματος· η άμεση απαγωγή τεχνολογικών εκπομπών εκτός του κτιρίου. Επιπλέον, χημικά δραστικές ουσίες (χρώματα, διαλύτες, κόλλες και φυτοφάρμακα) πρέπει να αποθηκεύονται και να χρησιμοποιούνται αποκλειστικά σε χώρους με έντονη ανανέωση αέρα. Είναι επίσης απαραίτητο να τηρείται μια περίοδος «ανάπαυσης» μετά από ανακαίνιση ή κατασκευή, ώστε τα υλικά να αποβάλουν πλήρως τις εκπομπές τους πριν από τη χρήση του χώρου.
• αν οι πηγές ρύπανσης δεν μπορούν να εξαλειφθούν πλήρως, το δεύτερο σημαντικότερο βήμα είναι η αύξηση της έντασης του αερισμού. Συνήθως τα συστήματα HVAC λειτουργούν σημαντικά χειρότερα από τις προδιαγραφές σχεδιασμού τους λόγω έλλειψης συντήρησης, γι' αυτό η επαναφορά τους στα ισχύοντα πρότυπα είναι απαραίτητη.

Μία από τις καλύτερες λύσεις στο πρόβλημα του ανεπαρκούς ή αναποτελεσματικού αερισμού ενός κτιρίου είναι η εγκατάσταση αποκεντρωμένων ανακτητών θερμότητας PRANA. Βοηθούν να επιτευχθούν γρήγορα τα κατάλληλα πρότυπα αερισμού των χώρων εκεί όπου η χρήση κεντρικού συστήματος αερισμού είναι δύσκολη ή αδύνατη.

Ο καθαρισμός του αέρα αποτελεί χρήσιμο συμπλήρωμα στον έλεγχο των πηγών ρύπανσης και στον αερισμό, ωστόσο έχει ορισμένους περιορισμούς που αξίζει να λαμβάνονται υπόψη. Τα οικονομικά μηχανικά φίλτρα συγκρατούν μόνο τη χονδρή σκόνη, ενώ τα συστήματα υψηλής απόδοσης, ικανά να συλλαμβάνουν τα πιο μικρά επικίνδυνα σωματίδια, έχουν υψηλό κόστος συντήρησης. Επιπλέον, η μηχανική διήθηση είναι ανίσχυρη απέναντι σε τοξικά αέρια και οσμές – για την απομάκρυνσή τους απαιτούνται ειδικές μονάδες προσρόφησης (ενεργού άνθρακα), οι οποίες χρειάζονται τακτική και δαπανηρή αντικατάσταση του υλικού προσρόφησης. Τελικά, οι καθαριστές αέρα είναι ένα αποτελεσματικό εργαλείο, όμως λόγω του υψηλού κόστους και της στενής εξειδίκευσής τους έχουν περιορισμένη εφαρμογή και δεν μπορούν να αντικαταστήσουν πλήρως μια ολοκληρωμένη ανανέωση αέρα.

Πηγές

• Sick Building Syndrome Is Recognized
• Sick Building Syndrome
• SICK BUILDING SYNDROME – Do we treat the building or its people first?

Συμπέρασμα

Το «Σύνδρομο του Άρρωστου Κτιρίου» είναι ένα πραγματικό και υποτιμημένο πρόβλημα, που επηρεάζει καθημερινά την υγεία και την ευεξία εκατομμυρίων ανθρώπων. Οι περισσότεροι από εμάς περνούν το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους σε κλειστούς χώρους, χωρίς καν να υποψιάζονται ότι ο ίδιος ο αέρας γύρω τους μπορεί να είναι η πηγή χρόνιας κόπωσης, πονοκεφάλου ή μειωμένης συγκέντρωσης.

Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση (έλεγχος των πηγών ρύπανσης, τακτική συντήρηση των συστημάτων αερισμού και καθαρισμός του αέρα) επιτρέπει τη σημαντική βελτίωση του μικροκλίματος ενός κτιρίου. Ωστόσο, η βασική προϋπόθεση για έναν υγιεινό χώρο παραμένει η σταθερή είσοδος φρέσκου αέρα από το εξωτερικό.

Ακριβώς εδώ, τα αποκεντρωμένα συστήματα PRANA αποτελούν την ιδανική λύση: εξασφαλίζουν αποτελεσματικά τον απαιτούμενο αερισμό χωρίς πολύπλοκη εγκατάσταση αεραγωγών, διατηρώντας τη θερμότητα και τη φρεσκάδα του αέρα όλο το 24ωρο. Η φροντίδα για την ποιότητα του αέρα στο σπίτι ή το γραφείο σας σημαίνει φροντίδα για την ποιότητα της ίδιας σας της ζωής.